Κομμουνισμός


Τον Οκτώβριο του 1920 εκδόθηκε από μια ομάδα κομμουνιστών το δεκαπενθήμερο περιοδικό Κομμουνισμός, το οποίο κυρίως μετέφραζε θεωρητικά κείμενα της σύγχρονης μαρξιστικής φιλολογίας. Η πορεία της ομάδας που ξεκίνησε κυρίως με μορφωτικό χαρακτήρα, θα μετεξελιχθεί στις αρχές (14 Φλεβάρη) του 1921 σε πολιτική οργάνωση με την ίδρυση της Κομμουνιστικής Ένωσης, ενώ ταυτόχρονα το περιοδικό απέκτησε περισσότερο πολιτικά χαρακτηριστικά, καθώς άρχισε να τοποθετείται πάνω σε ζητήματα της συγκυρίας. Η Κομμουνιστική Ένωση θα επιχειρήσει να εφαρμόσει μια οργανωτική δομή με βάση τους 21 όρους της ΚΔ και θα διεκδικήσει το χρίσμα του επίσημου τμήματος. Η ηγεσία της ανέμενε, ότι η ΚΔ θα αναγνώριζε την πρώτη ελληνική αυτή κομμουνιστική οργάνωση ως επίσημο εθνικό της τμήμα, όπως ακριβώς συνέβηκε σε όλες τις άλλες περιπτώσεις στην Ευρώπη, όταν η Μόσχα αναγνώρισε μικρότερες ή μεγαλύτερες ομάδες που αποσπάστηκαν από τον  Σοσιαλδημοκρατικό κορμό.

Στο περιοδικό θα δημοσιευτούν τα ψηφισθέντα καταστατικά του Πρώτου και του Δεύτερου Συνεδρίου της ΚΔ και μια σειρά από άρθρα που αναδεικνύουν την αναγκαιότητα της δημιουργίας Κομμουνιστικού Κόμματος στην Ελλάδα. Με αυτό τον τρόπο και σε μια εποχή που στο ΣΕΚΕ τα κείμενα της ΚΔ διαβάζονταν μόνο από τα ηγετικά στελέχη και αμετάφραστα, το περιοδικό Κομμουνισμός έφερε το ελληνικό σοσιαλιστικό κίνημα σε επαφή με τις πρωτότυπες προγραμματικές επεξεργασίες του ρωσικού κομμουνισμού. Στο έκτο φύλλο[1] του περιοδικού τονίζεται πως «…η έκδοση του ‘‘Κομμουνισμού’’ είνε απαραίτητη για τη διάδοση των κομμουνιστικών ιδεών και τη δημιουργία κομμουνιστικών στελεχών…» για να δεχτεί το περιοδικό την κριτική από το περιοδικό Νέα Ζωή του Ανεξάρτητου Εργατικού Κόμματος (ΑΕΚ) του Σπέρα, μια άλλη ομάδα που αποσπάστηκε εκείνη την εποχή από το ΣΕΚΕ, πως «με την αντίληψη της ‘‘ξερής’’ και ‘‘ακαδημαϊκής’’ μόρφωσης χωρίς καμμιά εξέταση και κρίση για το ελληνικό κίνημα δημιουργεί ένα κενό»[2] ένα κενό βέβαια που ισχυρίζεται πως θα το καλύψει η Νέα Ζωή.

Διευθυντής του περιοδικού Κομμουνισμός ήταν ο Γ. Σαραντίδης. Υπότιτλος μέχρι το 1921 είναι «Δεκαπενθήμερο Σοσιαλιστικό Μορφωτικό περιοδικό», ενώ από το 1921 «Θεωρητικό όργανο της Κομμουνιστικής Ενώσεως δεκαπενθήμερον». Πωλούταν 40 λεπτά και ήταν 12σέλιδο. Στο περιοδικό Κομμουνισμός μεταφράστηκαν θεωρητικά κείμενα των Ζηνόβιεφ, Γκόρτερ, Καμπατσίεφ, Κολλοντάι, Κρούπσκαγια, Λένιν, Κάουτσκι, Μπουχάριν, Τρότσκυ κ.α. Συνολικά το περιοδικό συνέβαλλε στη κομμουνιστική θεωρία με αρκετά άρθρα με αναλύσεις και εκτιμήσεις για τον ελληνικό καπιταλισμό, τον πόλεμο, το ρόλο του κομμουνιστικού κόμματος και το χαρακτήρα και τις θέσεις των κομμουνιστών. Το περιοδικό δεν ασχολήθηκε σχεδόν καθόλου με αμιγώς συνδικαλιστικά ζητήματα. Η κυκλοφορία του διήρκησε ακριβώς ένα χρόνο και άγγιξε ορισμένες επαρχιακές πόλεις. Στην Αθήνα πωλούταν στα περίπτερα, αρχικά στο καφφενείο του συνδικάτου «Πρόοδος» και έπειτα στο καπνοπωλείο Κ. Πετράτου (Στοά Γ.Καρελλά, Λυκούργου 10) και στο «Αθηναϊκό Βιβλιοπωλείο» Χ. Γιαννιάρη (Σοφοκλέους 3). Τέλος, πωλούταν στην Αλεξάνδρεια από τις εκδόσεις «Γράμματα». Αυτά τα δύο βιβλιοπωλεία θα πωλούν όπως θα δούμε και στη συνέχεια και το περιοδικό Αρχείο του Μαρξισμού. Ενδιαφέρουσα μια είναι συνεργασία του περιοδικού με κάποιον εγκατεστημένο στο Λονδίνο «επιστήμονα», τον Αθανάσιο Τσάλλη, οποίος ανέλαβε μια μόνιμη στήλη με τίτλο «Μια ματιά σ’ όλο τον κόσμο» παρουσιάζοντας ειδήσεις από τα σοσιαλιστικά κινήματα όλου του κόσμου, από τις Ινδίες μέχρι και τις ΗΠΑ. Η σχέση αυτή μπορεί να υποδεικνύει επαφές με άλλες κομμουνιστικές οργανώσεις του εξωτερικού, κάτι όμως που δεν επιβεβαιώνεται από πουθενά ούτε και από την προφορική αρχειομαρξιστική παράδοση. Η μόνη αναφορά είναι στην σε μια οργάνωση της Ιταλίας, που διασπάστηκε την ίδια περίοδο από το Ιταλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα. Το ενδιαφέρον των πρώτων αυτών κομμουνιστών για τη μόρφωση αποτυπώνεται σε μια σειρά άρθρων πάνω σε ζητήματα του λενινισμού και του μαρξισμού. Π.χ. περίληψη του κεφαλαίου του Μαρξ, Μαρξ Κ., «Το κεφάλαιον (περίληψις υπό Ντεβίλ)» (αρ.1 ως αρ. 13), Μαρξ Κ., «Η θεωρία της αξίας, περίληψις υπό Κάουτσκη» (αρ.16), των Μπουχάριν Ν.-Πρεομπραζένσκι Ε., «Συγκέντρωση και κεντρικοποίηση του κεφαλαίου» (αρ.17), «Η εκμετάλλευση της εργατικής δυνάμεως» (αρ. 18), «Το κεφάλαιον», (αρ. 19), «Το κεφαλαιοκρατικό κράτος» (αρ.19) κ.α. Επίσης, μεταφράζονται κείμενα που αναφέρονται γενικά στη θεωρητική κατάρτιση ως αναγκαιότητα του μαρξισμού και ως πρακτική του κομμουνισμού. Π.χ. Κρούπσακαγια Ν., «Το έργο της λαϊκής μορφώσεως στη Σοβιετική Ρωσία» (αρ. 13), Λουνατσάρκη Α., Η εκπαίδευση στη Ρωσία, (αυτοτελής έκδοση), Αθήνα 1921, Ράντεκ Κ. Ο σοσιαλισμός απ’ τη θεωρία στην πράξη, (αυτοτελής έκδοση), Αθήνα 1921 κ.α. Τα κείμενα αυτά, όπως και τα κείμενα της μόνιμης στήλης «Για τον εργάτη και το χωρικό», θα πρέπει να αποτελούσαν τη βάση των μορφωτικών μαθημάτων της ομάδας. Η τελευταία αυτή θεματική απαντούσε στον αντικομμουνιστικό λόγο που διαχεόταν στον ελληνικό τύπο.

Τα μορφωτικά μαθήματα γίνονταν ανοιχτά, σε αντίθεση με τα αρχειομαρξιστικά αργότερα, κάθε βράδυ στα γραφεία του περιοδικού και αργότερα της οργάνωσης. Επίσης, μαθήματα παραδίδονταν στον Κομμουνιστικό Μορφωτικό Όμιλο Καμινίων, «όπισθεν Αγίου Ελευθερίου Πειραιά», καθώς και στην Ανεξάρτητη Κομμουνιστική Νεολαία Αθηνών στο Εργατικό Κέντρο Αθηνών. Τέλος, από το Μάρτιο του 1921 παραδίδονταν κάθε Τρίτη στις εφτάμισι και κάθε Πέμπτη στις οκτώμισι το βράδυ μορφωτικά μαθήματα στο Εργατικό Κέντρο της Πάτρας.

[1]   «Προς τους κομμουνιστάς της Ελλάδος και του εξωτερικού», Κομμουνισμός, 15/12/1920

[2]   Γιαννουλαίοι Στ., Δεσύπρης Γ., Φιλίππου Γ., «Παρέμβαση στο ‘‘επίπεδο της κομμουνιστικής ιδεολογίας’’», Νέα Ζωή 5-6, 1/5/1921-15/5/1921

κείμενο με βάση το Κώστας Παλούκης “Η οργάνωση Αρχείον του Μαρξισμού (1919-1934), κοινωνικοί αγώνες, πολιτική οργάνωση, ιδεολογία και πολιτισμικές πρακτικές στα εργατικά στρώματα της μεσοπολεμικής Ελλάδας